Het belang van steunbewijs

Steunbewijs in het strafrecht: wat is het en waarom is het zo belangrijk?
De zedenzaak van Ali B. hield Nederland lange tijd bezig. In eerste aanleg legde de rechtbank twee jaar gevangenisstraf op voor een verkrachting en poging tot verkrachting, maar op 7 mei 2026 oordeelde het Gerechtshof Amsterdam anders: drie jaar gevangenisstraf. Hij werd vrijgesproken van twee aanrandingen, maar veroordeeld voor de verkrachting van twee vrouwen. Hoe kan het dat een rechter iemand voor het ene feit veroordeelt en voor het andere vrijspreekt, terwijl het om dezelfde verdachte en dezelfde aangeefsters gaat? Het antwoord hangt mede af van de waardering van steunbewijs.

Het bewijsminimum: één verklaring is niet genoeg
In het Nederlandse strafrecht geldt een belangrijke basisregel: een rechter mag niet veroordelen op basis van slechts één bewijsmiddel. Dit noemen we het bewijsminimum. De gedachte daarachter is dat één enkele verklaring, hoe geloofwaardig ook, onvoldoende zekerheid biedt om iemand schuldig te verklaren, oftewel: één getuige is geen getuige.
Om aan het bewijsminimum te voldoen, is steunbewijs nodig. Dit is een zelfstandig bewijsmiddel dat de verklaring van het slachtoffer of de getuige ondersteunt en bevestigt. Steunbewijs hoeft de verklaring niet volledig te herhalen of te bewijzen. Het moet wel iets wezenlijks toevoegen: een bevestiging van een detail, een waarneming die past bij het verhaal, of een reactie die aansluit bij wat er volgens het slachtoffer is gebeurd.

Wat kan als steunbewijs gelden?
De wet schrijft niet precies voor wat steunbewijs moet zijn. De rechter heeft daarin beoordelingsruimte. In de praktijk kan het gaan om uiteenlopende bewijsmiddelen: een getuige die iets heeft gezien of gehoord, camerabeelden, berichten of een waarneming van iemand die het slachtoffer kort na het incident heeft gesproken.
Soms zijn er geen directe getuigen. Daarom kan de emotionele toestand van het slachtoffer vlak na het incident, of een opmerking die het slachtoffer kort daarna heeft gemaakt, als steunbewijs worden meegewogen. De Hoge Raad beoordeelt dit van geval tot geval, afhankelijk van de concrete omstandigheden.

Schakelbewijs: een uitzondering
Soms wordt geprobeerd om meerdere vergelijkbare beschuldigingen elkaar te laten ondersteunen. Dit noemen we schakelbewijs. De gedachte is dat wanneer meerdere mensen onafhankelijk van elkaar een vergelijkbaar verhaal vertellen over dezelfde verdachte, die verklaringen elkaar kunnen versterken.
Maar ook hier stelt de rechter eisen. De feiten moeten op bepaalde punten overeenkomen in werkwijze en omstandigheden. In de zaak Ali B. verschilden de beschuldigingen van de verschillende aangeefsters te veel van elkaar wat betreft de aard van de handelingen, de locaties en de omstandigheden waaronder deze zouden hebben plaatsgevonden. Schakelbewijs was daarom niet toegestaan.

Waarom is dit relevant?
De zaak Ali B. laat zien hoe groot de rol van steunbewijs in de praktijk kan zijn. Één ontbrekend steunbewijsmiddel kan het verschil maken tussen veroordeling en vrijspraak.
Bent u als verdachte betrokken bij een strafzaak en wilt u weten hoe bewijs in uw zaak wordt beoordeeld? Marie-José Stoffijn is gespecialiseerd in het strafrecht en adviseert en procedeert in uiteenlopende strafzaken. Zij staat u graag bij.